Thuyết minh âm thanh
Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia đền Bảo Hà được xây dựng dưới chân đồi Cấm, bên dòng sông Hồng thuộc thôn Bảo Vinh, xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai. Đền thờ Thần Vệ Quốc Hoàng Bảy - anh hùng dân tộc đánh giặc bảo vệ bản làng. Đây là điểm du lịch tâm linh thu hút lượng du khách đông nhất tỉnh Lào Cai.
Theo truyền thuyết kể lại, vào cuối đời nhà Lê, niên hiệu Cảnh Hưng (1740 - 1786) khắp vùng đất thuộc phủ Quy Hóa, trấn Hưng Hóa, Châu Thủy Vĩ, Châu Văn Bàn luôn bị giặc vùng Vân Nam tràn sang quấy nhiễu, khắp vùng loạn lạc, dân cư điêu tàn, ruộng đồng bỏ hoang, đồng bào các dân tộc vô cùng cực khổ lầm than. Quân giặc nhân cơ hội đưa quân đánh phá Châu Thủy Vĩ, Châu Văn Bàn.
Trước tình hình giặc xâm chiếm biên cương, triều đình nhà Lê không thể ngồi yên. Viên tướng thứ 7 họ Nguyễn được cử lên trấn thủ vùng Quy Hóa. Đội quân tiến dọc sông Thao, vừa tiến quân vừa đánh đuổi quân giặc cỏ. Sau khi giải phóng Khảu Bàn (là xã Bảo Hà ngày nay), danh tướng họ Nguyễn cho xây dựng Bảo Hà thành căn cứ lớn. Tại đây ông cùng các thổ ty, tù trưởng chiêu mộ binh lính địa phương, luyện tập ngày đêm để chờ thời cơ tiến đánh quân giặc đang xâm chiếm vùng biên giới Châu Thuỷ Vĩ. Sau khi quân sĩ và hậu cứ vững chắc, ông thống lĩnh quân thủy và quân bộ đánh đuổi quân giặc, giải phóng Châu Thuỷ Vĩ, phủ Quy Hoá.
Ông Hoàng Bảy huy động dân binh, củng cố lại tuyến phòng thủ xây dựng kiên cố thêm các thành trì như: Đồn Bảo Thắng, đồn Bảo Hà... Dưới tài thao lược của ông, nhân dân các dân tộc trong vùng đã kiên cường bảo vệ vững chắc miền biên ải.
Một thời gian sau, nạn giặc cỏ phương Bắc do tướng Tả Tủ Vàng Pẹt lại đưa quân sang xâm lược bờ cõi nước ta, ông Hoàng Bảy tiếp tục được triều đình giao dẫn quân lên đánh đuổi quân giặc. Trước thế giặc mạnh, hung hãn, ông đã nhiều lần giả làm người buôn, mang theo nhiều rượu, thuốc tiến sâu vào vùng giặc chiếm đóng để vừa do la sức giặc, vừa làm cho quân giặc lơ là cảnh giác, sa vào ăn chơi truỵ lạc để chuẩn bị cho trận đánh lớn. Trong một trận chiến không cân sức, ông đã anh dũng hi sinh. Xác ông trôi về Bảo Hà, Nhân dân đã đưa xác ông lên chôn cất ngay chân đồi Cấm và lập miếu thờ ông. Nhân dân trong vùng và khách thập phương thường xuyên đến thắp hương cầu phúc và cùng góp công xây dựng một ngôi miếu nhỏ gọi là Miếu Ông (Miếu Cậu), lâu dần khách thập phương đã gọi là đền Bảo Hà (Đền Ông Bảy Bảo Hà).
Đền Bảo Hà là gốc, nơi thờ chính của Danh tướng Hoàng Bảy, người thủ lĩnh vùng sơn cước tài ba, mưu lược,... Từ một miếu nhỏ linh thiêng, nhân dân và du khách thập phương đã từng ngày đóng góp để tôn tạo, dần dần trở thành một ngôi đền khang trang, địa thế đẹp, hợp phong thuỷ với phong cảnh “trên bến dưới thuyền”, uy nghi, vững chãi, là nơi thực hành tín ngưỡng truyền thống của biết bao người. Với những ý nghĩa lịch sử quan trọng, ngày 05 tháng 11 năm 1997 đền Bảo Hà được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia. Di tích gồm có các công trình như: Cổng tam quan ngoại, đền Trình, cổng tam quan nội, lầu cô, lầu cậu, Tòa Đại bái, đền chính, Phủ Chúa Sơn Trang, Khu lăng mộ ông Hoàng Bảy…, ngoài ra còn có các công trình phụ trợ khác hết sức khang trang, bề thế, mang đậm dấu ấn kiến trúc cổ Việt Nam.
Lễ hội đền Bảo Hà được tổ chức vào ngày 17/7 âm lịch hằng năm, thu hút đông đảo nhân dân trong vùng và du khách thập phương đến dâng hương, chiêm bái. Lễ hội được tổ chức đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng tâm linh của nhân dân, đồng thời tưởng nhớ công lao của danh tướng Hoàng Bảy. Với những giá trị đặc trưng của Lễ hội đền Bảo Hà, Năm 2016, Lễ hội đền Bảo Hà được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.
Đền Bảo Hà cùng với các ngôi đền khác trên địa bàn xã Bảo Hà là nơi thực hành quan trọng của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2016. Cho đến nay, các di tích trên địa bàn xã Bảo Hà đã và đang được gìn giữ, phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống, trở thành điểm thu hút du khách đến tham quan, chiêm bái, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch của địa phương. Với vị thế và tầm quan trọng của di tích, năm 2022, đền Bảo Hà được UBND tỉnh Lào Cai công nhận là điểm du lịch cấp tỉnh.
